Hoe gebruik je de “Lessen op afstand”-canvas?

Hoe gebruik je de “Lessen op afstand”-canvas?

Lessen op afstand: van last naar verrijking (ondersteunende canvas)

Door Joris op 08 April 2020

Heb je op dit moment de overstap (moeten) maken naar digitale lessen? Misschien geef je wel lessen via Teams, of upload je Powerpoint presentaties met een voice-over naar de ELO of misschien stuur je werkbladen rond met opdrachten die in (online) teamverband gemaakt kunnen worden? Wat je ook doet: het is belangrijk om jezelf af te vragen hoe digitale leermiddelen de lessen verder brengen – er kan veel meer dan alleen maar lessen vervangen.

Hoe gebruik je de “Lessen op afstand”-canvas?
Wij delen graag een houding waar User Experience Designers mee wakker worden: hoe ontvangt de gebruiker (in dit geval: de leerling) dit? Wat is het doel? Wat doe ik om het doel te halen? Door deze canvas te gebruiken, kom je vanzelf deze kritische vragen tegen. Ook brengt het wat structuur en duidelijkheid voor de leerling én voor jou, heel fijn bij communiceren op afstand.

Download de canvas hier

Zo werkt de canvas

Tijdens de lesvoorbereiding zou je de canvas er eens bij kunnen pakken. Als je het voor het eerst gebruikt is het handig om het in te vullen (stimuleert je creatieve processen!). Voor jou als docent zijn deze blokken waarschijnlijk erg herkenbaar: het zijn allemaal elementen voor goede kennisoverdracht. Door bij elke vraag apart stil te staan, en jezelf af te vragen: “hoe ervaar ik dit als leerling?” merk je vanzelf waar de meerwaarde van digitale leermiddelen kan ontstaan.

NB: Na alle onderstaande stappen stellen we onszelf misschien wel de belangrijkste vraag: “Waarom blijf ik bij de les?”.

Stap 1: Wat ga ik leren deze les?

Triviaal, maar zeker niet onbelangrijk: wat is het leerdoel? Zijn er meer leerdoelen? Welke kennis en/of kunde heb ik opgedaan na het volgen van deze les? Vermijd doelen als “ik heb hoofdstuk 5 afgemaakt” of “ik begrijp het huiswerk van afgelopen week”. Gebruik écht de stof als basis, bijvoorbeeld:

  • ik begrijp de stelling van Pythagoras en kan deze gebruiken in complexere opdrachten;
  • ik kan een formele brief opstellen;
  • ik herken de trias politica in verschillende bestaande staten.

Stap 2: Hoe bereid ik de les voor?

Voordat de les begint, begint de ervaring van de leerling met de les al. Hoe moet ik de les voorbereiden? Probeer (evt. meermaals) duidelijk te maken wat je van de leerling verwacht – ze hebben veel lessen en ook voor hen is digitaal lessen volgen nieuw! Probeer antwoord te hebben op vragen als:

  • ik weet waar ik de les kan “openen” en ik weet hoe laat de les begint;
  • ik weet welke bestanden ik alvast kan downloaden van Teams;
  • ik heb een reminder van de docent ontvangen dus kan de les niet missen.

Stap 3: Hoe ontvang ik de stof?

De les begint! Om 11:50 ben ik als leerling netjes ingelogd en de docent gaat beginnen. Wat gaan we precies doen? Hoe word ik met de nieuwe stof geïntroduceerd? Verschillende vormen zijn mogelijk, misschien wel meer dan je in eerste instantie denkt:

  • ik volg een live online presentatie van de docent, die met een webcam en powerpoint een traditionele digitale les geeft;
  • ik open een presentatie van de docent en klik op “play” om de voice over te horen;
  • ik werk vanuit een werkblad zelfstandig aan nieuwe stof;
  • ik bezoek een website als onderdeel van zelfstudie;
  • ik bekijk YouTube filmpjes;
  • ik krijg een zoekterm voor Google mee en ga daar op zoeken.

Stap 4: Hoe reproduceer ik de stof?

Je bent ongetwijfeld bekend met RTTI! Wij gebruiken hier een variant op: RUEC: Reproduce, Use, Explore, Create. Een goede les leidt de leerlingen door soortgelijke fases, om zich de stof eigen te maken. Kan een leerling duidelijk herkennen hoe zij/hij de les doorloopt?

  • Na de nieuwe lesstof te hebben gezien heb ik vragen beantwoord om te testen of de kennis is blijven hangen;
  • Ik kan de lesstof terug inzien om begrippen te bekijken die net wat te snel voorbij gingen;
  • Tijdens het beantwoorden van vragen werd het gelijk duidelijk (directe feedback) welke vragen ik fout had, ik kan de docent direct de juiste vraag stellen;
  • Aan klasgenootjes heb ik in eigen woorden moeten uitleggen hoe het werkt en we hebben samen voorbeelden bedacht.

Stap 5: Hoe gebruik ik de stof?

Nadat ik als leerling de lesstof heb kunnen reproduceren is het belangrijk dat ik de stof ga gebruiken. Ook hier zijn digitale leermiddelen weer creatief in te zetten. Opnieuw, vanuit het perspectief van de leerling:

  • ik begrijp de stof en kan opdrachten oplossen;
  • ik snap de stof en kan opdrachten bedenken en deze via chat met de klas delen;
  • ik kan dit onderwerp combineren met de stof van vorige week en via een online whiteboard maken we een poster.

Stap 6: Hoe verken ik de stof?

Vervolgens is het tijd ons te verdiepen in de stof: nu ik dit snap, wat kan ik er nog meer mee? Let’s get creative! Denk aan:

  • met klasgenoten hebben we een brainstorm gehouden en hebben we een video opgenomen over het onderwerp;
  • ik heb een collage gemaakt met “real-life” toepassingen (afbeeldingen van het internet) waar het concept in terug te zien is;
  • ik heb vragen aan de les-quiz toegevoegd, net zoals al mijn klasgenootjes. Aan het einde van de les doen we de quiz altijd – ik hoop dat ik win!

Stap 7: Wanneer is de stof van mij?

Hier werken we natuurlijk naar toe! Ik begrijp de stof goed genoeg om er zelf mee aan de slag te gaan en deze in te zetten. Bijvoorbeeld:

  • voor een onderwerp wat ik zelf gekozen heb, heb ik een bronnenonderzoek gedaan;
  • ik heb zelf een creatief project opgezet, waaruit blijkt dat ik de stof begrijp;
  • mijn klasgenoot en ik hebben een experimentje opgezet (met online vragenlijst) en kunnen het effect demonstreren. We testen er zelfs iets nieuws mee!

Stap 8: Hoe gaat de terugkoppeling van de les?

Hoe ik een les ervaar, stopt niet als de “virtuele” bel gaat – ook na de les ben ik er nog mee bezig:

  • ik weet waar ik mijn huiswerk moet inleveren;
  • ik heb de kans op nog 1 op 1 vragen te stellen aan de docent (via chat of video);
  • ik ontvang via de ELO feedback op mijn werk;
  • ik kan de lesstof nog steeds inzien;
  • ik kan via een forum met klasgenoten praten over het huiswerk.

Waarom blijf ik bij de les?

De hamvraag: waarom blijf ik, als leerling, bij de les? Wegens een gebrek aan (sociale) controle kan ik gemakkelijk ondertussen een spel spelen of chatten met vriendjes. Waarom blijf ik dan toch bij de les?

Voor elke docent is dit anders: waarom zijn jouw lessen voor jouw leerlingen zo een succes? Laat je ze wat vrijer en maak je geintjes met ze of is het juist altijd duidelijk wat je van ze verwacht? Probeer dit niet alleen door te trekken naar digitale lessen: probeer de digitale equivalent hiervan in te zetten!

  • De les heeft een pauze (plm 5 min). Zo lang naar een scherm staren is echt anders dan zo lang naar een verhaal luisteren – hoe boeiend het verhaal ook is! Even bewegen is ook een goed idee.
  • Ik kan interactief vragen stellen (zonder vinger op te steken) via de chat;
  • Ik kan door opdrachten snel en goed te doen punten verdienen. Deze punten worden bijgehouden op een online leaderboard.
  • De les heeft groepsopdrachten die ik op eigen momenten mag uitvoeren, zo zit ik niet stil achter mijn pc.
  • Ik word gecontroleerd op output, niet op input.

“Lessen op afstand”-canvas
Download de canvas hier

Vanuit onze ervaring met het ontwerpen van innovatieve producten zetten wij altijd de gebruiker centraal. Deze manier van denken willen we in deze tijden met jou, de docent, delen! Hopelijk geeft het wat inzichten. Wij hebben niet alle antwoorden maar weten gelukkig wel welke kritische vragen we elkaar kunnen stellen. Succes!
Vragen over de canvas of benieuwd naar onze visie op lessen en onderwijs? Shoot us a message!